حەمایل سیامەند
ژینگە چوارچێوەیەکی سروشتی و کۆمەڵایەتییە کە هەموومان تێیدا پێکەوە دەژین و پەیوەندییەکی پتەو لە نێوانماندا دروست دەکات. ژینگە لە کۆمەڵێک ڕەگەزی سەرەکی وەک: هەوا، ئاو، خاک، ڕووەک و ئاژەڵ پێکدێت. لە ڕاستیدا، ژینگە سەرچاوەی سەرەکیی بەردەوامبوونی ژیانە، بەڵام لە ئێستادا بەهۆی گۆڕانکارییەکانی کەشوهەوا، پیسبوونی سروشت و کەمبوونەوەی سەرچاوە ئاوییەکان، ژیانی مرۆڤایەتی کەوتووەتە ژێر هەڕەشەیەکی ژینگەییەوە.
ڕێژەی سەوزایی لە هەرێمی کوردستان
ئامارەکان نیشان دەدەن کە ڕێژەی سەوزایی لە هەرێمی کوردستان لە ئاستی پێوەرە ستانداردە جیهانییەکاندا نییە. لە کاتێکدا ستانداردی جیهانی بۆ ڕێژەی سەوزایی لە نێوان 20% بۆ 30% دایە، ئەم ڕێژەیە لە هەرێمی کوردستاندا تەنیا 12.4%ـە. تەنانەت بوونی زیاتر لە 35 هەزار دۆنم دارستانی دەستکردیش نەبووەتە هۆی گەیشتن بەو ستانداردە. ئەم ڕێژە کەمەش وەک زەنگێکی ئاگادارکردنەوەیە کە پێمان دەڵێت دەبێت بە خێرایی پرۆسەی دارچاندن و زیادکردنی ڕووبەری سەوزایی لە ناوچەکەدا بچێتە قۆناغێکی جدیترەوە.
مەترسییەکانی سەر ژینگەی هەرێمی کوردستان
ژینگەی هەرێمی کوردستان لە ئێستادا باجی چەندین هۆکاری مرۆیی و سروشتی دەدات، کە گرنگترینیان ئەمانەن:
پیسبوونی هەوا: زیادبوونی بێشوماری ژمارەی ئۆتۆمبێلەکان لە شارەکاندا، بووەتە هۆی بڵاوبوونەوەی بڕێکی زۆر لە گازی زیانبەخش و ژەهراوی.
گۆڕانی کەشوهەوا: بەرزبوونەوەی پلەکانی گەرما و کەمبوونەوەی سەرچاوە ئاوییەکان مەترسییەکی گەورەن.
پاشماوە و خاشاک: ئەو پاشماوە و خاشاکەی ڕۆژانە مرۆڤ بەرهەمی دەهێنێت، هۆکارێکی سەرەکیی پیسبوونی خاک و ئاوە، کە کاریگەرییەکی نەرێنیی توندی لەسەر تەندروستیی گشتی هەیە.
چۆن ژینگەی هەرێمی کوردستان بەرەو باشتر و تەندروستییەکی باشتر ببەین؟
بۆ دەربازبوون لەم قەیرانە و خوڵقاندنی ژینگەیەکی لەبار بۆ ژیان، پێویستە چەند هەنگاوێکی ستراتیژی لە بواری ژینگەدا بنرێت:
زیادکردنی ڕێژەی سەوزایی: ئەوەش لە ڕێگەی هاندانی کەمپینی بەرفراوانی دارچاندنەوە.
پاراستنی سەرچاوە ئاوییەکان: پاک ڕاگرتنی ئاو و کەمکردنەوەی بەفیڕۆدانی لە هەموو سێکتەرەکاندا.
کەمکردنەوەی پلاستیک و پەرەپێدانی ڕیسایکلین: کەمکردنەوەی بەکارهێنانی ماددە پلاستیکییەکان و دووبارە بەکارهێنانەوەی پاشماوەکان (Recycling).
پشتبەستن بە وزەی پاک: بەکارهێنانی وزەی خۆر و سەرچاوە نوێبووەوەکانی تر بۆ کەمکردنەوەی دەردانی گازە زیانبەخشەکان.
ڕۆڵی ڕێکخراوەیی: کارەکانی دەزگای ڕوانگە لە بواری ژینگەدا
وەک نموونەیەکی سەرکەوتووی کارکردن لەم بوارەدا، دەزگای ڕوانگە هەمیشە پابەندیی خۆی بۆ پاراستنی ژینگە و گەشەپێدانی بەردەوام نیشانداوە. ئەم دەزگایە چەندین پرۆژە و چالاکیی گرنگی جێبەجێ کردووە، لەوانە:
چاندنی 400 هەزار نەمام لە شوێنە گشتییەکاندا.
ڕاگەیاندنی کەمپین و هەڵمەتی بەرفراوانی هۆشیاریی ژینگەیی بۆ تاکەکانی کۆمەڵگە.
جێبەجێکردنی پرۆژەی چاندنی 20 هەزار داری زەیتوون لە دەورووبەری هەولێر.
لە دەرئەنجامدا، پاک ڕاگرتنی ژینگە تەنیا ئەرکی لایەنێکی دیاریکراو نییە، بەڵکو بەرپرسیارێتییەکی گشتی و نیشتمانییە کە دەکەوێتە سەر شانی هەموومان. ژینگە میراتێکە لە پێشینانمانەوە بۆمان ماوەتەوە و دەبێت بە کەمترین زیانەوە بیپارێزین و ڕادەستی نەوەکانی داهاتووی بکەین. هاوکاریی ئێمە بۆ پاراستنی سروشت، گەرەنتی مانەوە و تەندروستیی نەوەکانمانە.
