کامیار دێرانەیی
تۆڕی سووتەمەنی فراوانتری کوردستان
لە بیست ساڵی ڕابردوودا هەرێمی کوردستان بە خێرایی گەشەی کردووە. ڕێگا و ئۆتۆمبێل و خەڵکی زیادی کردووە ئەمەش واتە ئێستا سەدان بەنزینخانەمان هەیە لە سەرانسەری هەموو شار و شارۆچکەیەکدا. ئەم وێستگانە ژیانی ڕۆژانەیان بۆ هەمووان ئاسانتر کردووە — بەڵام مەترسی جددیش دەهێننە ئاراوە ئەگەر سەلامەتی پشتگوێ بخرێت.بەنزین و گازۆیل سوودی زۆریان هەیە، بەڵام زۆر مەترسیدارن. هەڵەیەکی بچووک – پریشکێک، بزوێنەرێکی گەرم، یان یەک سات بێ ئاگابوون – دەتوانێت ببێتە هۆی ئاگرێکی گەورە. ئاگرکەوتنەوەی ئەم دواییەی بەنزینخانەیەک لە گەڕەکی فەرمانبەرانی شاری هەولێر، بیرهێنانەوەیەکی بەهێزە بۆ ئەو مەترسییە.
زۆرێک لە بەنزینخانەکانی کوردستان بە خێرایی و بەبێ سیستەمی سەلامەتی مۆدێرن دروستکران. هەندێک لە کرێکاران هەرگیز ڕاهێنانی پێویستیان وەرنەگرتووە. هەر بۆیە دەبێت ئێستا بە جددی سەیری ئەوە بکەین کە چۆن سەلامەتتر بن بۆ هەمووان.
بەداخەوە ئاگر و تەقینەوە لە وێستگەکانی سووتەمەنی لە کوردستان شتێکی نوێ نییە. هەر چەند مانگ جارێک، حاڵەتێکی نوێ ڕاپۆرت دەکرێت — و هۆکارەکەی بەزۆری وەک یەکە: پشتگوێ خستن و وریانەبوون.
هەڵە باوەکان بریتین لە:
• دابەزاندنی سووتەمەنی لەکاتێکدا مۆلیدەکان هێشتا کاردەکەن.
• زەوی نەکردنی تانکی بەنزین و گازوایل بە باشی.
• ڕێگەدان بە خەڵک جگەرە بکێشن یان مۆبایل بەکاربهێنن لەکاتی پڕکردنەوەی سووتەمەنیدا.
• هێشتنەوەی سلندەری غاز یان سەرچاوەی کارەبا زۆر نزیک لە ناوچەی سووتەمەنی.
ئەمانە چەندین خاڵی بچووکن، بەڵام پێکەوە مەترسی گەورە دروست دەکەن. زۆرجار شارەزایان و حکومەت لەم پرسانە هۆشداری دەدەن، لەگەڵ ئەوەشدا هەندێک وێستگەکان بە جددی وەریان ناگرن. ئەنجامەکەی دووبارەبوونەوەی ڕووداوەکانە کە بە ئاسانی دەتوانرێت ڕێگری لێبکرێت.
ئامێرە پێشکەوتووەکان دەتوانن یارمەتیدەر بن، بەڵام ئێمە لە کوردستان پشت بە سەرچاوەی مرۆی دەبەستین و هەموو کارەکانی وێستگەکانمان بە دەست ئەنجام دەدەین، زۆرێک لە کرێکارانی وێستگەکان هەرگیز ڕاهێنانیان پێنەکراوە لەسەر چۆنیەتی مامەڵەکردن لەگەڵ سووتەمەنی بە سەلامەتی یان چی بکەن لە ئەگەری ئاگرکەوتنەوە. هەندێکیان نازانن چۆن ئاگرکوژێنەرەوە بەکاربهێنن یان لە کوێی وەلفی فریاگوزاری ئاگرکوژێنەرەوەیە. یەک هەڵەی سادە لە کاتی دابەزاندن یان سووتەمەنیدا دەتوانێت لە ماوەی چەند چرکەیەکدا بگۆڕێت بۆ کارەسات.هەر بۆیە ڕاهێنان و هۆشیاری گرنگترین بەشە لە سەلامەتی. خاوەن وێستگەکان پێویستە دڵنیابن کە هەموو کارمەندێک مەترسییەکانی دەزانێت و چۆن خۆیان و کەسانی دیکە بپارێزن.
نموونەیەکی باش لە کوردستان زنجیرە وێستگەکانی کورد نەفتە (KurdNeft). بەنزینخانەکانیان بە یاسای بەهێزی سەلامەتی و کرێکاری ڕاهێنراو و سیستەمی مۆدێرن بەڕێوەدەبەن. کوردنەفت (KurdNeft) نیشان دەدات کە دەتوانرێت کارێکی سەرکەوتوو بەرێوەببردرێت لەکاتێکدا هەمووان سەلامەت بن — و وێستگەکانی تر دەتوانن لە شێوازەکەیان فێربن.
حکومەتی هەرێمی کوردستان یاسای سەلامەتی بۆ بەنزینخانەکان هەیە، بەڵام هەمیشە یاساکان پەیڕەو ناکرێن و جێبەجێ ناکرێن. هەندێک جار، وێستگەیەک کە لە پشکنیندا شکستی هێنا، دووبارە دەکرێتەوە بەبێ ئەوەی کێشەکان چارەسەر بکرێت. بۆ گۆڕینی ئەمە، پێویستە حکومەتی هەرێم پشکنینی ڕێکوپێکتر و باشتر بکات، هەروەها ئەو وێستگانە غەرامە بکات کە یاساکان دەشکێنن.هەروەها تیمەکانی بەرگری شارستانی پێویستیان بە ئامێری باشتر و پشتیوانی زیاتر هەیە بۆ ئەوەی بتوانن خێراتر وەڵام بدەنەوە کاتێک ئاگرکەوتنەوە ڕوودەدات. خۆپاراستن ئامانجە، بەڵام وەڵامدانەوەی باش هێشتا دەتوانێت ژیانی خەڵک ڕزگار بکات.
بۆ وەستاندنی ئاگرەکانی داهاتوو، پێویستمان بە شتێکی زیاترە لە یاساکان — پێویستمان بە شێوازێکی نوێی بیرکردنەوە هەیە. سەلامەتی دەبێت بەشێک بێت لە ژیانی ڕۆژانە لە هەموو وێستگەیەکدا، نەک تەنها کاتێک پشکنەرەکان سەردانیان دەکەن.
لێرەدا چەند هەنگاوێکی سادە بەڵام بەهێز دەخەینەڕوو:
ڕاهێنانی هەموو کرێکارێک لەسەر چۆنیەتی سەلامەتی و مامەڵەکردن لەگەڵ حاڵەتە فریاگوزاریەکان.
دانانی ئامێری ئاگادارکردنەوەی ئاگر و کوژێنەرەوە و سیستەمی سەلامەتی.
مۆلیدە و کێبڵی کارەبا و تانکی سووتەمەنی لەیەکتر دوور بخەرەوە.
بە بەردەوامی هەموو ئامێرەکان بپشکنرێت.
ساڵانە لانیکەم جارێک مەشقی ئاگرکوژێنەوە ئەنجام بدرێت.
هەروەها شۆفێران ڕۆڵیان هەیە — جگەرە نەکێشرێت، مۆبایل بەکار نەهێندرێت ، یان ئۆتۆمبێلەکەت بە کارپێکردووی نەهێلیتەوە لەکاتی پڕکردنەوەی سووتەمەنیدا. ئەم کردارە بچووکانە دەتوانن ڕێگری لە کێشە گەورەکان بکەن.
ئاگرەکە لە گەڕەکی فێرمانبارانی هەولێر زیاتر بوو لە ڕووداوێک — ئەوە هۆشدارییەک بوو بۆ هەمووان. سەلامەتی تەنیا کاری حکومەت نییە؛ لەلایەن خاوەن بەنزینخانەکان و کرێکاران و خەڵکەوە هاوبەشە.
هەموو ئاگرێک بە هەڵەیەکی بچووک دەست پێدەکات کە دەکرا ڕابگیرێت. ئەگەر هەموومان سەلامەتی بە جددی وەربگرین، دەتوانین ژیان و موڵک و کۆمەڵگاکانمان بپارێزین. لە کۆتاییدا، سووتەمەنی سەلامەتی تەنها وەستاندنی ئاگرەکان نییە — بەڵکو گرنگیدان بە گەلەکەمان و داهاتوومانە.
